Actieagenda Mechatronics & Optomechatronics

Deze actieagenda richt zich op het toekomstbestendig maken en uitbouwen van de Nederlandse positie in (opto-)mechatronica. Het programma combineert innovatie- en verdiepingsprogramma’s, geselecteerd op groeimarkten en Nederlandse expertise. De agenda beschrijft hoe synergetische integratie van technologieën, zoals optica en fotonica, bijdraagt aan systeemdenken en hightech-apparatuur. Daarnaast wordt ingezet op het verspreiden van deze aanpak naar nieuwe domeinen, met als doel het versterken van het concurrentievermogen en het realiseren van maatschappelijke kansen.

Download

Download hier de volledige actieagenda in pdf:

Deze actieagenda beschrijft de strategische koers voor de verdere ontwikkeling van mechatronica en optomechatronica in Nederland. Als sleuteltechnologie binnen de Nationale Technologiestrategie draagt (opto-)mechatronica bij aan het ontwerp, de integratie en de productie van complexe systemen, en vormt zij een pijler voor het internationale concurrentievermogen van de Nederlandse hightechindustrie.

De agenda heeft als doel om de internationaal sterke positie van Nederland binnen mechatronica en optomechatronica te behouden én te versterken door gerichte innovatie, intensieve samenwerking en een bredere toepassing van mechatronisch systeemdenken richting 2035.

Concrete innovatieprogramma’s op het gebied van chipmachines, laser-satellietcommunicatie, robotica, onbemenste systemen, geavanceerde instrumentatie, aardobservatie en flexibele productiesystemen, worden gecombineerd met programma’s die technologische verdieping en kennisontwikkeling mogelijk maken. Publiek-private samenwerking speelt hierin een centrale rol.

Met deze samenhangende aanpak beoogt de actieagenda in 2035 €2 miljard extra verdienvermogen te realiseren, ondersteund door substantiële private R&D-investeringen, wetenschappelijke output en nieuwe intellectuele eigendom. Zo levert (opto-)mechatronica een structurele bijdrage aan economische groei, maatschappelijke opgaven en strategische autonomie in bestaande en nieuwe kansrijke waardeketens.

Innovatieprogramma's

Binnen deze actieagenda zijn zeven innovatieprogramma’s uitgewerkt die gezamenlijk bijdragen aan de versterking van de Nederlandse hightech-maakindustrie en technologische autonomie. De programma’s richten zich op chipmachines, laser satellietcommunicatie, geavanceerde instrumentatie, robotica, flexibele en efficiënte machines voor voedselverwerking, autonome systemen en aardobservatie. Hieronder wordt de inhoud van elk innovatieprogramma toegelicht.

Innovatieprogramma 1 | Chipmachines

Dit innovatieprogramma richt zich op het ontwikkelen van nieuwe methoden voor het ontwerpen van chipmachines, waarbij OEM’s en hun partners samen werken aan revolutionaire verbeteringen. Het programma bestaat uit vier werkpakketten, elk met een focus op kostenreductie, energie-efficiëntie, complexiteit en 3D integratie van chips. Door kennis uit verdiepingsprogramma’s centraal te zetten, worden tastbare prototypes en gedeelde ontwerpprincipes ontwikkeld. Het totale programma beslaat meerdere jaren en heeft een omvang van 54 miljoen euro. De resultaten van dit programma zijn direct toepasbaar in andere innovatieprogramma’s en sectoren. Aangesloten partijen zijn o.a. ASML, ASMPT, Thermo Fisher Scientific, MI Partners, Nearfield Instruments, TNO, RuG, TUD, TU/e, UT, Saxion, Fontys en Onto Innovation.

Innovatieprogramma 2 | Laser-satellietcommunicatie

Dit innovatieprogramma richt zich op de ontwikkeling van een nieuwe generatie optische terminals voor laser-satellietcommunicatie (LSC). Het doel is om snellere, veiligere en meer betrouwbare verbindingen te realiseren, zowel tussen satellieten als met eindgebruikers via diverse grondstations. Het programma pakt grote uitdagingen aan, zoals atmosferische verstoringen en trillingen van gebruikersplatformen, en omvat onder meer de ontwikkeling van goedkope en lichtgewicht terminals, krachtige uplinks, zelf-adaptieve systemen en compacte laserprojectiesystemen. Drijfveren zijn onder andere defensie, cybersecurity en de groeiende behoefte aan hogere datasnelheden. Het programma bestaat uit vier hoofdwerkpakketten en een project voor laserprojectiesystemen, waarbij samenwerking tussen publieke en private partijen centraal staat. De totale programmabegroting bedraagt 45 miljoen euro, waarvan het grootste deel bestemd is voor ontwikkeling en opschaling van innovatieve LSC-technologieën. Hiermee wordt bijgedragen aan de versterking van de technologische positie van Nederland en de nationale veiligheid. Aangesloten partijen zijn o.a. TNO, FSO Instruments, SES, AirbusNL, Celestia STS, Von Storch, Port of Rotterdam, Q*BIRD, SURF/RINIS, Eurofiber, Lionix, Bright Photonics, Demcon, VDL, VTEC, Airbus NL, Viasat, TU/e en TUD.

Innovatieprogramma 3 | Geavanceerde instrumentatie

Dit innovatieprogramma richt zich op het vernieuwen van ontwerp, ontwikkeling en validatie van geavanceerde instrumentatie voor wetenschappelijke, industriële en technologische toepassingen. De urgentie komt voort uit technologische veranderingen en toenemende precisie-eisen, vooral in de halfgeleiderindustrie en fotonica. Doorbraken zijn nodig in optomechatronica, positionering en systeemontwikkeling om de Nederlandse toppositie te behouden. Het programma omvat zes tracks, waaronder trillingsisolatie, thermische compensatie, extreme adaptieve optica, geavanceerde regeltechniek, next-gen Atomic Force Microscopy en 3D/4D (elektronen) tomografie. Deze tracks zijn sterk verbonden met ontwikkelingen zoals de Einstein Telescoop en ondersteunen bedrijven in metrologie en hightech. Economisch versterkt het programma de concurrentiepositie, stimuleert het innovatieprogramma kennisverspreiding en biedt het spin-off naar andere sectoren. De totale programmabegroting bedraagt €30 miljoen, met een balans tussen publieke en private financiering. Het programma sluit aan bij nationale actieagenda’s en biedt mogelijkheden voor bredere toepassing en commercialisering van technologische innovaties. Aangesloten partijen zijn o.a. Thermo Fisher Scientific, ASMPT, SRON, ASTRON, RuG, TU, TU/e, UT, NIKHEF, Cosine, VSL, Demcon, TNO, Mathworks, VDL, MI-Partners en Innovatiecluster Drachten (en hun leden).

Innovatieprogramma 4 | Robotica

Dit innovatieprogramma voor robotica zet in op het versterken van het Nederlandse robotica-ecosysteem en het verhogen van arbeidsproductiviteit, duurzaamheid en concurrentievermogen. De aanpak bestaat uit vier werkpakketten: klantgestuurde co-creatie, het ontwikkelen van een modulair robotplatform, demonstratie van robotoplossingen in lastig te automatiseren sectoren en het opbouwen van een Europese toeleveringsketen voor (semi-)humanoïde robots. Belangrijke doelen zijn het opzetten van open, flexibele platforms, het realiseren van minimaal drie demonstrators in verschillende sectoren en het stimuleren van samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen. Het programma speelt in op personeelskrapte, technologische afhankelijkheid en nieuwe wetgeving, en beoogt een totale investering van 32 miljoen euro. Resultaten zijn onder meer gevalideerde methodieken, prototypes en open richtlijnen, waarbij de verbinding met andere innovatieagenda’s centraal staat voor optimale kennisdeling en resultaat. Betrokken partijen zijn o.a. Ambyon, Avular, Batenburg, Demcon, Fontys, Nobleo, Innovatiecluster Drachten, RuG, Hogeschool Saxion, NLRobotics (en hun leden), TU Delft, TU/e, TNO, UT, VDL ETG, Voortman Steel Machinery en WUR.

Innovatieprogramma 5 | Flexibele en efficiënte machines voor voedselverwerking

De Nederlandse voedselverwerkende industrie is een wereldspeler maar kampt met uitdagingen als arbeidsintensiviteit, personeelstekort, hoge kosten en voedselverspilling. Slimme technologieën zoals sensoren en robotica zijn cruciaal om verspilling en verbruik van energie, water en grondstoffen te verminderen, en de productiviteit te verhogen. Dit innovatieprogramma richt zich daarom niet alleen op technologische ontwikkeling, maar vooral op praktische toepasbaarheid en adoptie bij bedrijven. De aanpak bestaat uit vier onderdelen: de integratie van food-grade sensoren, de ontwikkeling van flexibele en hygiënische grijpers, de bouw van een flexibele bin-picking robot en het opzetten van bedrijfsgerichte living labs voor praktijktests. Samenwerking tussen sensorontwikkelaars, machinebouwers en voedselverwerkers is essentieel. De resultaten worden gedeeld om standaardisatie te bevorderen. Het programma heeft een looptijd tot 2035 en een totale omvang van €61 miljoen. Complementariteit met andere innovatieprogramma’s en kennisdeling staan centraal om de sector toekomstbestendig te maken. Betrokken partijen zijn o.a. Burkert, ZTI Smart Machines, OnePlanet Research Centre, Jheronimus Academy of Data Science, QING Food Automation, Hessing, Rademaker, Yaskawa, Sormac, TU/e, RuG, Kiremko/Idaho Steel/Reyco, FrieslandCampina, Marel en Next Tech Food Factories.

Innovatieprogramma 6 | Autonome systemen

Onbemenste systemen (UxS), zoals drones, zijn uitgegroeid tot een strategisch speerpunt in sectoren als defensie, landbouw, logistiek en rampenbestrijding. Nederland wil zijn positie hierin versterken door te focussen op niche technologieën en het toepassen van kennis binnen het productieproces, met bijzondere aandacht voor onderwaterplatforms. Het innovatieprogramma Autonome systemen omvat vijf werkpakketten: optische communicatiemodules (voor storingsvrije communicatie), geautomatiseerde productie (voor kosteneffectieve en flexibele fabricage), onderwaterdrones (met ‘nested’-concepten voor efficiënte operaties), hoog-precisie UxS (voor nauwkeurige lokalisatie en wendbaarheid) en zwermtechnologieën (voor effectieve samenwerking tussen meerdere drones). Deze pakketten sluiten aan bij nationale en Europese initiatieven en zijn gericht op zowel militaire als civiele toepassingen. De verwachte economische impact is significant, met een potentiële bijdrage van honderden miljoenen euro’s aan het BBP. Het programma vraagt om een totale investering van 49 miljoen euro en stimuleert samenwerking tussen industrie en kennisinstellingen. Betrokken partijen zijn TNO, 4TU, VDL-ETG, FSO Instruments, Royal IHC, Lobster Robotics, RuG en Saxion.

Innovatieprogramma 7 | Aardobservatie

Het innovatieprogramma Aardobservatie richt zich op het versterken van de Nederlandse kennispositie in optische satellietinstrumenten voor het monitoren van luchtkwaliteit, broeikasgassen en stikstof. Het programma stimuleert technologische ontwikkelingen zoals geavanceerde telescopen, compactere spectrometers en polarimeters. Er zijn vier werkpakketten: monitoring van ammoniakemissies, broeikasgassen, luchtkwaliteit en dual-use toepassingen voor defensie. Innovaties zijn nodig om instrumenten kleiner, gevoeliger en kostenefficiënt te maken, en om serieproductie en automatisering te bevorderen. De totale kosten bedragen 80 miljoen euro, grotendeels publiek gefinancierd, met kansen voor het bedrijfsleven in industrialisatie en datavalorisatie. Het programma draagt bij aan nationale missies en veiligheid, en heeft als doel maatschappelijke impact te creëren door hoogwaardige data voor beleidsmakers en commerciële toepassingen te leveren. Betrokken partijen zijn TNO, SRON, KNMI, TU Delft, WUR, VU Amsterdam, RuG, TU/e, UT, Airbus Nederland, ISISPACE en Cosine.