Actieagenda Biomolecular & Cell Technologies

De Nederlandse veredelingssector is een stille motor achter de mondiale voedselvoorziening. Met circa 250 bedrijven, een omzet van bijna €4 miljard en vestigingen in meer dan 100 landen ontwikkelt de sector jaarlijks meer dan duizend nieuwe rassen, die bijdragen aan voedselzekerheid, duurzaamheid en gezondheid. Om deze internationale toppositie te behouden en te versterken, is versnelling cruciaal: de klassieke veredelingscyclus van 10 tot 15 jaar is te traag voor de uitdagingen van klimaatverandering, nieuwe ziekten en strengere eisen.

Het doel van de Breeding Accelerator is het realiseren van een volledig functionerende ‘digital twin’ van gewassen, gekoppeld aan een gereedschapskist om digitaal ontworpen rassen ook fysiek te realiseren. Door genetische, prestatie- en omgevingsdata te integreren in dynamische modellen, kunnen veredelaars virtueel voorspellen, ontwerpen en testen. Hierdoor wordt de ontwikkeltijd drastisch verkort en de precisie vergroot.

De impact is groot: Nederland verstevigt zijn positie als koploper in digitale en biotechnologische veredeling – het ‘ASML van duurzame voedselproductie’. Dit draagt direct bij aan voedselzekerheid, verduurzaming en economische groei. Met een verwachte marktgroei van 8% per jaar en een verdubbeling in tien jaar, levert het programma directe maatschappelijke én economische waarde.

De programmaomvang bedraagt €225 miljoen, 50:50 publiek-privaat gefinancierd en verdeeld over drie fases tot 2035. Daarmee fungeert het programma als vliegwiel voor innovatie, samenwerking en talentontwikkeling.

Nederland behoort tot de wereldtop in industriële fermentatie, met een sterk ecosysteem van kennisinstellingen, bedrijven en internationale netwerken. Deze sector is van strategisch belang voor duurzame voedselproductie, gezondheid en economische groei. Toch ontbreekt een essentiële schakel: een commerciële demonstratiefaciliteit waar startups hun eerste food-grade batches kunnen produceren en op de markt kunnen brengen. Zonder deze infrastructuur wijken veelbelovende innovaties uit naar het buitenland, met verlies van kennis, bedrijvigheid en economische waarde tot gevolg.

Het doel van Ferm-Bridge.NL is het realiseren van een multifunctionele, gecertificeerde demonstratiefaciliteit op 100m³-schaal, inclusief flexibele opzuivering van producten (downstream processing). Deze faciliteit maakt het mogelijk om processen op te schalen, te valideren en commerciële batches te produceren voor nieuwe voedings- en diervoederingrediënten. De hub integreert toekomstgerichte technologieën, zoals AI-gestuurde procesoptimalisatie, FAIR data, X-omics en het gebruik van duurzame grondstoffen.

De impact is aanzienlijk: het programma borgt de internationale koppositie, versterkt het Nederlandse biotechnologie-ecosysteem en geeft een impuls aan duurzame voedselinnovatie. Daarmee voorkomt het kenniserosie, stimuleert het investeringen en creëert het nieuwe bedrijvigheid, met directe bijdragen aan voedselzekerheid, CO₂-reductie en economische groei.

De programmaomvang bedraagt € 200–250 miljoen (publiek-privaat), verdeeld over twee modules: fermentatie en productopzuivering. Ferm-Bridge.NL is dé ontbrekende schakel om Nederland wereldwijd te positioneren als hub voor duurzame bioproductie

De Nederlandse industriële biotechnologie levert cruciale producten, waaronder voeding, medicijnen, bioplastics en biobrandstoffen. Het innovatieprogramma ZEB richt zich op een radicale transitie in biomanufacturing: de ontwikkeling van bioprocessen die niet langer uitsluitend afhankelijk zijn van suikers, maar ook gebruikmaken van duurzame C1- en C2-moleculen, zoals groene methanol, ethanol en azijnzuur, afkomstig uit CO₂- en CO-reststromen. Hiermee kan de CO₂-voetafdruk van industrële bioproductie drastisch worden verlaagd en op termijn tot nul worden gereduceerd.

Het doel van ZEB is tweeledig: het ontwerpen van commercieel rendabele processen en opschaling naar industriële toepassing. Dit vraagt om integratie van biotechnologie met duurzame chemie, elektrochemie, AI-gestuurde procesoptimalisatie en innovatieve microbiële cel-fabrieken. De impact is groot. ZEB versterkt de strategische autonomie van Nederland, borgt de internationale koppositie en verstevigt het nationale industriële biotechnologie-ecosysteem. Het programma draagt direct bij aan klimaatdoelen, de eiwittransitie en economische groei, en positioneert Nederland als pionier in circulaire en emissievrije productie.

De programmaomvang bedraagt € 126 miljoen (publiek-privaat), verdeeld over ontwerp, validatie en demonstratie van zero-emission processen. ZEB sluit aan bij de Nationale Technologiestrategie en Europese ambities – waaronder de EU Biotech Act – en vormt een sleutel voor een toekomstbestendige, duurzame industrie.

Nederland heeft een sterke positie in de ontwikkeling van innovatieve geneesmiddelen, met een sector die miljarden bijdraagt aan het BBP en duizenden hoogwaardige banen creëert. Dit programma is geen puur technologisch project, maar een accelerator die ervoor zorgt dat baanbrekende innovaties uit biomolecular & cell technologies sneller en beter landen in de zorgpraktijk. Het programma richt zich op een lerend, adaptief zorgsysteem met gezondheid op maat als uitgangspunt, snellere toelatingsroutes en structurele samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties.

Snellere toegang tot gepersonaliseerde therapieën, weesgeneesmiddelen, ATMP’s (Advanced Therapy Medicinal Products) en diagnostiek vermindert de zorgdruk, voorkomt complicaties en verhoogt de kwaliteit van leven. Dit versterkt niet alleen de gezondheid van patiënten, maar ook de economische veerkracht. Landen met trage toegang verliezen klinische studies en investeringen, terwijl snelle toegang Nederland aantrekkelijk maakt voor R&D en internationale samenwerking. Gezondheid is groei: betere zorg leidt tot meer werkbare jaren en tot 4% extra economische groei.

Het programma richt zich op de optimalisatie van procedures, innovatieve financieringsmodellen, harmonisatie van regelgeving, datagedreven zorg en real-world evidence. Samen Gezond & Sneller Beter is daarmee een sleutelprogramma, om Nederland in de wereldtop van innovatieve geneesmiddelen te houden.

Het innovatieprogramma Organ-on-a-Chip (OoC) richt zich op de ontwikkeling van modulaire, gestandaardiseerde platformtechnologie voor humane, reproduceerbare modellen die de ontwikkeling van geneesmiddelen versnellen en precisiegeneeskunde mogelijk maken. Door consolidatie van bouwblokken (biologisch materiaal, microfluidica, sensoren) en integratie van AI-ready datastromen wordt kostenefficiënte industriële productie gerealiseerd. Nederland is internationaal koploper dankzij een sterk ecosysteem van kennisinstellingen, innovatieve bedrijven en publiek-private samenwerkingen, waaronder hDMT en NXTGEN Hightech, en kan daarmee strategische posities in de mondiale waardeketen veroveren.

OoC-technologie vergroot de voorspelbaarheid van medicijnveiligheid, verlaagt ontwikkelkosten en reduceert het gebruik van dierproeven. Dit leidt tot snellere introductie van gepersonaliseerde therapieën en substantiële gezondheidswinst. Economisch biedt het programma Nederland een unieke kans om control points in de wereldwijde supply chain te realiseren, waardoor verdienvermogen en concurrentiekracht toenemen. De technologie ondersteunt maatschappelijke transities naar proefdiervrije innovatie en duurzame zorg.

De totale investering bedraagt €260 miljoen over een periode van tien jaar, gelijk verdeeld tussen publieke en private middelen. Die middelen worden ingezet voor ontwikkeling, validatie, opschaling en internationale marktintroductie.